Orthopedie

Alles over het steun- en bewegingsapparaat

De orthopedie is eigenlijk een onderdeel van de chirurgie. Omdat er in onze kliniek echter veel orthopedie uitgevoerd wordt, is er een apart hoofdstuk aan besteed.

Orthopedische problemen uiten zich meestal als manken bij onze huisdieren. Het probleem kan zich situeren in het skelet, de spieren, de pezen, de gewrichten en het zenuwstelsel.

De orthopedische chirurgie stelt hoge eisen aan de behandelende dierenarts en zijn team, het dier en de eigenaar. De ingrepen zijn meestal zeer gespecialiseerd en daarom ook niet goedkoop; tijdens de operatie is steriliteit van het gebruikte materiaal, het operatieveld en de nabije omgeving strikt noodzakelijk.

Zorgen na de operatie

Het dier verkeert na de operatie veelal in een pijnlijke toestand zodat een doorgedreven pijnbestrijding wordt aangewend door het medisch team. Daarom dienen de dieren soms gedurende een bepaalde tijd te worden opgenomen totdat zij comfortabel met de eigenaar naar huis kunnen gaan.

Thuis is een rustperiode van enkele weken van cruciaal belang om de operatie te laten slagen en een goede uitkomst te verkrijgen. De dieren mogen niet spelen of ravotten en dienen steeds aan de leiband te worden gehouden. Om u te helpen deze voorzorgen goed op te volgen, vatten wij het samen in onze handleiding "Zorgen na de orthopedische operatie".

Meestal wordt een antibioticakuur van 5 dagen ingesteld.

Ontstekingsremmers (pijnstillers) worden langer toegediend. Deze laatsten kunnen echter maagdarmklachten veroorzaken. Indien dit het geval is dient de ontstekingsremmer te worden gestopt gedurende 2 dagen en met de helft van de dosis te worden herstart, of een andere soort ontstekingsremmer gebruikt. Gebruik nooit pijnstillers van de mens: deze zijn te sterk en kunnen maagdarmbloedingen bij dieren veroorzaken. Aspirine is giftig!

De meeste baasjes vinden het zeer moeilijk om hun huisdier rust te geven na een orthopedische ingreep. Deze rustperiode is van zeer groot belang omdat de weefsels en het bot de kans moeten krijgen om te genezen. Een gewrichtskapsel doet er minstens 6 weken over om ontstekingsvrij te zijn.

We raden de volgende maatregelen aan:

  • Het dier moet in een beperkte ruimte worden gehouden (keuken, garage, hok)
  • Springen op en af voorwerpen is strikt verboden
  • Het dier mag enkel buiten om zijn behoefte te doen, en alleen aan de leiband, ook al heeft u een tuin
  • Drie weken na de operatie mogen er korte wandelingen worden gemaakt van max 10 minuten 3x daags, ook enkel aan de leiband
  • Vier weken na de operatie mogen de wandelingen geleidelijk worden verlengd als alles goed gaat

Kalmeermiddelen worden alleen in zeldzame gevallen toegediend: de dieren zijn hiermee slapper en kunnen struikelen, wat gevaarlijk zou kunnen zijn.

Katten zijn zeer vlugge en lenige dieren. Daarom is het aan te raden om een bench te voorzien met een kattenbakje, een nest, eten- en drinkenbakje. De poes mag geaaid worden of op schoot, maar mag niet op en af dingen springen.

Wondheling is complex en zeker bij orthopedische ingrepen van het grootste belang. Een open wonde kan metalen implantaten bloot leggen, met alle gevolgen vandien! Juist na de operatie staat er een zekere spanning op de wonde en enkele dagen erna begint de wonde wat te jeuken. Dieren hebben steeds de neiging hieraan te likken. Likken wrijft bacteriën en vuil in de wondranden en zal de wonde verder irriteren. Door de wrijving en infectie komt de wonde geheel of gedeeltelijk open. Likken of krabben dient dus te allen tijde te worden vermeden. Dit kan met een kraag of verbanden.

Verbanden hebben het nadeel dat ze kunnen afsnoeren of afzakken. Een kraag is zeer onhandig voor zowel het dier als de eigenaar. Soms kan een oude T-shirt of broek een oplossing bieden. Meestal zijn de wonden na 10-14 dagen geheeld en voldoende sterk.

Arhtrose

Arthrose is een degeneratief (slijtage) proces waarbij het gewrichtskraakbeen (glijvlak) en gewrichtsvocht (smering) geleidelijk van kwaliteit afnemen. Het gewricht zal hierdoor verandering ondergaan waarbij overtollig kraakbeen en bot worden aangemaakt. Ook de weefsels rondom het gewricht worden minder elastisch. Het resulaat is een stijver en pijnlijker gewricht. Dit is geen reuma. Reuma komt vooral bij de mens voor en is een actieve erge gewrichtsontsteking.

Bijna alle wezens met gewrichten ondervinden vroeg of laat slijtage. De grootste boosdoener is ouderdom: door een levenslange werking ontstaat sleet. Toch kan arthrose reeds op zeer jonge leeftijd zich ontwikkelen. Dit is wanneer er een aangeboren defect (los stuk, los gewricht) van het gewricht is. Ook na een ongeval (ontwrichtig, breuk in het gewricht) treedt arthrose op. De meest voorkomende gewrichten met arthrose zijn de elleboog, de heup en de knie.

Aangeboren defecten

  • Bij ellebogen is het een los of ziek stuk bot aan de binnenkant van het gewricht die arthrose doet ontstaan.
  • Bij de heup is het meestal heupdysplasie.

Kruisbandrupturen

Wanneer de voorste gekruiste band het begeeft dan ontstaat er een ontwrichting wanneer het dier steunt. Deze onstabiele situatie doet op een zeer snel tempo arthrose ontstaan (reeds binnen enkele weken).

Arthrose doet mens en dier manken. Typisch is het stijf zijn na een rustperiode. Zeker in de winter met koud en vochtig weer zijn de symptomen het ergst. Wanneer beide achterledematen arthrose hebben komt het dier zeer moeilijk recht. Als beide voorpoten pijn doen dan maakt het dier korte hoekige stappen.

Wanneer de oorzaak chirurgisch kan worden opgelost (los stuk uit elleboog halen, heupoperatie, kruisbandoperatie, frakturen) dient deze zo snel mogelijk te worden uitgevoerd!

Bij bestaande arthrose bestaat de therapie uit 4 belangrijke luiken:

Pijnbestrijding

Ontstekingsremmers

Alhoewel strikt genomen arthrose geen ontsteking inhoudt, blijken ontstekingsremmers zeer effectief te werken als pijnbestrijder. De dosis is uniek voor elk dier. Het is de bedoeling om de dosis zo laag mogelijk te houden. Dit kan gebeuren door de dosis geleidelijk af te bouwen. Ook kuren van 5-7 dagen kunnen toegepast worden. Soms kan de dosis over-andere dag worden toegediend. Sommige dieren vereisen een constante toediening waar speciale ontstekingsremmer die 1 maand werken zijn ontwikkeld. Ontstekingsremmer zijn belastend voor maag en darm. Het baasje kan bij klachten de toediening dan best even stoppen en na 2 dagen met een lagere dosis of andere ontstekingsremmer verder werken.

Het is van het grootste belang om alleen diergeneeskundige ontstekingsremmer toe te dienen en nooit medicatie van mensen! Aspirine is immers giftig voor honden en katten en andere ontstekingsremmers zijn te belastend voor het maagdarm stelsel.

Antidepressiva
Om de gewaarwording van pijn te verminderen worden soms antidepressiva toegediend. Het is dus niet de bedoeling om dieren met depressies te gaan behandelen, maar wel om de dosis van ontstekingsremmers te verminderen.

Gewichtscontrole

Gewichtsafname is een zeer belangrijke factor in de therapie voor gewrichtsproblemen. Als dieren met overgewicht 10-15% afvallen, dan kan de therapie met ontstekingsremmer zelfs worden stopgezet in bepaalde gevallen. Afvallen is echter moeilijk: wanneer de helft van de voeding wordt gegeven dan zullen de eerste tekenen van gewichtsafname pas na 2 maanden te zien zijn. Na 5 maanden diëten kan dan een gewichtsafname van 12-18% worden verwacht. Geduld en discipline zijn dus van groot belang. Ook speciale geneesmiddelen kunnen helpen bij het vermageren. Beweging is tevens van groot belang om resultaat te boeken. Beweging doet vet verbranden en spieren opbouwen.

Voedingssupplementen

Bepaalde voedingssupplementen helpen bij de opbouw van kraakbeen en de kwaliteit van het gewrichtsvocht. Glucosamine, chondroitinesulfaat en onverzadigde vetzuren zijn de meest bekende voedingssupplementen. Studies bij de mens en paard hebben een duidelijke verbetering kunnen aantonen. Bij gezelschapsdieren zal dit ook zo kunnen zijn. Voedingssupplementen kunnen bij de voeding worden gedaan of men kan voeding aanschaffen waarin ze zijn verwerkt. Zij dienen minstens 4-6 weken te worden gegeven alvoren beterschap zichtbaar is.

Fysiotherapie

Zoals bij het punt "Gewichtscontrole" reeds is vermeld, is gecontroleerde beweging van groot belang. Het gewricht mag niet verstijven. Wandelen aan de leiband is de meest makkelijke vorm van fysiotherapie. De lengte van de wandelingen is afhankelijk van dier tot dier. Wanneer het dier na de wandeling gerust heeft en meer mank is dan gewoonlijk, dan was de wandeling te lang of te intens. Best is een geleidelijke opbouw door te voeren.

Zwemmen is zeer goed: het gewricht werkt zonder het te belasten. Niet alle dieren zwemmen graag en ons klimaat laat zwemmen alleen bij warm weer en voldoende opgewarmd water toe. Er bestaan centra waar dieren in een bad kunnen zwemmen met een begeleider. Ook lopen onder water op een loopband is zeer goed.

Massages en warmtecompressen zijn ok.

Arthrose kan niet worden genezen: het simpelweg verwijderen van overtollig kraakbeen en bot is onvoldoende effectief. In erge gevallen en bij bepaalde gewrichten kan het vastzetten van het gewricht de levenskwaliteit spectaculair verbeteren: erge arthrose van pols- en hielgewrichten kunnen op deze manier worden behandeld. Bij de heup wordt het gewricht gewoon verwijderd of kan een heupprothese worden gezet. Elleboog en knieprothesen zijn op de markt maar moeten nog verder ontwikkeld worden om goede resultaten te bekomen.

Wie heeft zich in dit vakgebied verdiept?

Geert Verhoeven
Europees specialist

Welke patiënten werden binnen dit vakgebied verzorgd?